مرکز اسناد حقوق بشر ایران شکایت کیفری درباره ارتکاب جنایت علیه بشریت در جریان اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» در آرژانتین ثبت کرد
۱۷ دسامبر ۲۰۲۵ (۲۶ آذر ۱۴۰۴) – گروهی از بازماندگان به همراه مرکز اسناد حقوق بشر ایران (IHRDC)، با حمایت پروژه دادخواهی استراتژیک در شورای آتلانتیک (SLP)، شکایتی کیفری را در آرژانتین دیروز به ثبت رساندند که ارتکاب جنایت علیه بشریت توسط جمهوری اسلامی ایران در جریان اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» در سال ۱۴۰۱ را مطرح میکند.
بازماندگانی که این شکایت را مطرح کردهاند و نام آنان را میتوان به طور عمومی اعلام کرد، شامل کوثر افتخاری و مرسده شاهینکار هستند که هر دو توسط نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی ایران از فاصله نزدیک مورد اصابت گلوله قرار گرفته و از ناحیه چشم راست نابینا شدند، و همچنین مهسا پیرایی که مادرش مینو مجیدی، با شلیک بیش از صد گلوله ساچمه ای توسط نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی ایران هدف قرار گرفت و کشته شد. در این شکایت ادعا شده است که مقامات و نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی ایران مسئول ارتکاب جنایت علیه بشریت از جمله آزار و تعقیب مبتنی بر جنسیت، قتل، شکنجه و سایر اعمال غیرانسانی نظیر کورسازی هدفمند بودهاند.
این نخستین شکایتی است که در هر نقطهای از جهان درباره جنایتهای علیه بشریت ارتکاب یافته توسط جمهوری اسلامی ایران در بستر جنبش «زن، زندگی، آزادی» و توسط قربانیان مطرح شده است. این شکایت نزد یک قاضی تحقیق (بازپرس) در آرژانتین ثبت شده و خواستار آغاز تحقیقات کیفری دربارهی ارتکاب جنایات علیه بشریت توسط جمهوری اسلامی ایران علیه این گروه از بازماندگان در جریان سرکوب خشونتبار اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» است. در این شکایت از دادگاه آرژانتینی درخواست شده است که نقش اعضای ارشد دستگاههای اطلاعاتی، نیروهای نظامی و پلیس، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، و همچنین مقامات غیرنظامی دولت جمهوری اسلامی ایران را در این حملهی گسترده و سازمانیافته علیه غیرنظامیان مورد بررسی قرار دهد.
قتل مینو مجیدی با شلیک بیش از صد ساچمه فلزی، زمانی خبرساز شد و در سطح جهانی بازتاب یافت، که عکسی از دخترش رویا پیرایی منتشر شد. در این عکس، رویا کنار مزار مادرش ایستاده و دستهای از موهایش را که به نشانه اعتراض تراشیده بود، در دست دارد. این تصویر به طور گستردهای در شبکههای اجتماعی پخش و دیده شد. اکنون دختر دیگر مجیدی، مهسا پیرایی، در پی عدالت برای مادرش است؛ مادری که هنگام کشته شدن توسط نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی ایران ۶۲ سال داشت و در دفاع از حقوق زنان در اعتراضات شرکت کرده بود.
به گفتهی مهسا پیرایی: «ما در کشور خودمان ایران نتوانستیم پرونده شکایتی برای قتل مادرم تنظیم کنیم چرا که دادگاهی عادلانه و قوه قضاییه مستقل وجود ندارد. امروز خوشحالم که این جنایت نتوانست امید به عدالت را در ما بکشد و تلاشهای ما نتیجه داد و به کمک وکلای حقوق بشری دادمان را به دادگاههای بینالمللی میبریم. باور دارم استقامت ما دادخواهان و پافشاریمان بر حفظ کرامت انسانی هدفی جهانی و بدون مرز است.»
مرسده شاهینکار ۳۸ ساله بود که در زمان اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» توسط نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی ایران با شلیک گلوله از فاصله نزدیک به چشم راستش هدف قرار گرفت. او حتی پس از آسیبدیدگی و انجام جراحی های دردناک چشم، با چشمبند دوباره به اعتراضات بازگشت تا نشان دهد که جمهوری اسلامی ایران نتوانسته است او را با ارعاب به سکوت وادار کند.
شاهینکار میگوید: «ما تا آخرین نفس در برابر این دیکتاتوری بزرگ که باعث نقض حقوق بشر در ایران و خاورمیانه شده ایستاده ایم و همچنان به مبارزه خود علیه جمهوری اسلامی با وجود تمام سنگ اندازی ها و موانع ادامه خواهیم داد.»
کوثر افتخاری در زمان اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» ۲۳ ساله بود که او نیز توسط نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی ایران با شلیک گلوله از فاصله نزدیک به چشم راستش هدف قرار گرفت. آسیبدیدگی او در ویدئویی که همزمان با وقوع حادثه گرفته شده و در شبکههای اجتماعی به طور گسترده منتشر شده است، ثبت گردیده؛ ویدئویی که چشم آسیبدیده او و جاری شدن خون بر چهرهاش را نشان میدهد.
او میگوید: «کسانی که به چشم من و هموطنان دیگرم شلیک کردند، و ما شاهد بودیم که در خیابان های ایران کشتند، مردم ایران را کشتند، با شلیک مستقیم گلوله کشتند، ماموران سپاه پاسداران بودند. در کشوری که در دادگاهش چنین پرونده ای باز شده، ما به عنوان شاهدان زنده تروریست بودن و جنایتکار بودن سپاه پاسداران و جمهوری اسلامی هستیم. امیدوارم که بعد از همه سختی هایی که ما کشیدیم، این اقدام به اروپا هم کشیده شود و محاکمه سران جمهوری اسلامی و سپاه در تمامی کشورها اتفاق بیفتد.»
قانون اساسی آرژانتین (اصل ۱۱۸) و قانون شماره ۲۶٫۲۰۰ این کشور به دادگاههای فدرال آرژانتین اجازه میدهند که به تحقیق و تعقیب قضایی جرایم اصلی بینالمللی، از جمله نسلکشی، جنایتهای علیه بشریت، جنایتهای جنگی و دیگر جرایمی که در اساسنامه رم دیوان کیفری بینالمللی برشمرده شدهاند، بپردازند. افزون بر این، آرژانتین آغاز تحقیقات را منوط به حضور فیزیکی مرتکبان ادعایی در قلمرو خود نمیداند. به این معنا که جنایات علیه بشریت ارتکاب یافته توسط جمهوری اسلامی ایران در داخل ایران علیه قربانیان ایرانی میتواند توسط یک دادگاه فدرال در آرژانتین مورد تحقیق و پیگرد قرار گیرد. شکایتهای مشابهی نیز در آرژانتین درباره جنایات علیه بشریت در ونزوئلا، نسلکشی روهینگیا توسط مقامات میانمار، و جنایات علیه بشریت ارتکاب یافته در دوران رژیم فرانکو در اسپانیا ثبت شده است.
«آن چه بیش از همه اهمیت دارد این است که آرژانتین برای آغاز روند دادخواهی، حضور مرتکبان در قلمرو خود را شرط نمیداند،» نیزار الفقیه، از اعضای تیم حقوقی ثبتکننده این شکایت بیان میکند. «با ثبت این شکایت، گروهی از زنان ایرانی که قربانی این جنایات بودهاند، در حال هموار کردن مسیری تازهاند و درهای عدالت را به روی هزاران زن و جامعه مدنی ایران میگشایند. این یادآوری قدرتمندی است از این که عدالت مرز نمیشناسد و هیچ جنایتی، هر چقدر هم دور از دسترس به نظر برسد، بدون مجازات نخواهد ماند.»
فراتر از شواهد مستقیم ارائه شده در حمایت از ادعاهای شاکیان، این شکایت همچنین به یافتههای کمیته مستقل بینالمللی حقیقتیاب درباره جمهوری اسلامی ایران (FFMI) استناد میکند؛ نهادی تحقیقاتی که در نوامبر ۲۰۲۲ (آبان ۱۴۰۱) توسط شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد ایجاد شد. در گزارش ماه مارس ۲۰۲۴ و نیز در گزارشهای بعدی، این کمیته به این نتیجه رسید که جمهوری اسلامی ایران مسئول ارتکاب انواعی از جنایتهای علیه بشریت، مطابق با تعاریف حقوق کیفری بینالمللی بوده است؛ از جمله «قتل، حبس، شکنجه، تجاوز و سایر اشکال خشونت جنسی، آزار و تعقیب، ناپدیدسازی قهری و دیگر اعمال غیرانسانی». در این گزارشها، کمیتهی حقیقتیاب همچنین تأیید کرد که در داخل ایران هیچ مسیر مؤثری برای پاسخگویی وجود ندارد و از سایر دولتهایی که دارای سازوکارهای صلاحیت جهانی یا فراسرزمینی هستند خواست تا درباره سرکوب جمهوری اسلامی ایران در جریان جنبش «زن، زندگی، آزادی» تحقیقات کیفری را آغاز کنند.
«سرکوب خشونتآمیز اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» توسط دولت ایران منجر به کشته شدن بیش از ۵۰۰ معترض، زخمی شدن هزاران نفر و اعدام یا صدور حکم اعدام برای ده ها نفر شده است؛ اعدامهایی که تا به امروز همچنان اجرا میشوند،» شاهین میلانی، مدیر اجرایی مرکز اسناد حقوق بشر ایران می گوید. «ثبت شکایت گامی مهم در مسیر دستیابی به عدالت است.»
این شکایت توسط گروهی از بازماندگان و مرکز اسناد حقوق بشر ایران، با همکاری وکیل آرژانتینی ماکسیمو کاستکس، و با حمایت پروژه دادرسی استراتژیک در شورای آتلانتیک ثبت شده است.
برای اطلاعات بیشتر در مورد این مورد، سوالات متداول و پاسخ های آنها را اینجا بخوانید.
برای مطالعه این بیانیه مطبوعاتی به زبان انگلیسی، اینجا کلیک کنید.
برای مطالعه این بیانیه مطبوعاتی به زبان اسپانیایی، اینجا کلیک کنید.
برای دریافت اطلاعات بیشتر به زبانهای فارسی، انگلیسی یا اسپانیایی، یا برای هماهنگی مصاحبه با شاکیان یا وکلا، لطفاً با ایمیل inquiry@iranhrdc.org تماس بگیرید.
